Er is geen enkel probleem dat ontsnapt aan de hoop

Dirk De Wachter over gezien en gehoord worden als fundament van zorg

Wat betekent het om echt te bestaan in een wereld van snelheid, schermen en individuele prestaties? Psychiater en hoogleraar Dirk De Wachter plaatst één menselijke nood centraal: gezien en gehoord worden. Niet als luxe, maar als existentiële voorwaarde om mens te zijn. “Je wordt mens door de ander,” zegt hij. Bestaan is geen individuele prestatie, maar een relationeel proces.

Bestaan is relationeel

Volgens De Wachter worden we pas werkelijk mens in de blik van de ander. Filosofisch sluit hij aan bij Emmanuel Levinas: het gelaat van de ander dat ons aanspreekt en ons ‘bemenst’. Zelfredzaamheid en me-time mogen niet doorslaan. “Ik pleit voor we-time. Ik ben niet vanzelfig. Ik ben ‘gegeven geworden’ door anderen.”

Nabijheid ontstaat in lastigheid

Echte verbinding ontstaat zelden in oppervlakkig contact. “Waarachtigheid zit vaak in kwetsbaarheid, verdriet en lastigheid.” Die nabijheid vraagt tijd, geduld en authenticiteit, iets wat haaks staat op snelle communicatie en sociale media. Smileys kunnen geen tranen dragen.

Lichamelijke nabijheid vraagt zorgvuldigheid

Digitale nabijheid kan contact onderhouden, maar fysieke aanwezigheid blijft van een andere orde. Tegelijk vraagt aanraking grote voorzichtigheid, zeker bij mensen met trauma. Soms werkt nabijheid helend, soms is afstand nodig. “Het blijft zoeken, professioneel en aandachtig.”

De ander blijft altijd deels een vreemde

We kunnen een ander nooit volledig kennen — en dat is geen tekort, maar een geschenk. Die blijvende vreemdheid houdt relaties levend en voedt verwondering. Ook in opvoeding geldt dat principe: kinderen zijn geen bezit. “It takes a village to raise a child.”

Hoop bij trauma

Veel kinderen en jongeren bij SOS Kinderdorpen zijn in hun vroege leven niet gezien of gehoord. Dat raakt aan verwaarlozing, mishandeling en hechtingsproblemen. Toch blijft De Wachter hoopvol: “Er is geen enkel probleem dat ontsnapt aan de hoop.” Zelfs bij complex trauma kunnen nieuwe hechtingsmogelijkheden ontstaan. Vaak is er ergens een hechtingsrest: één persoon die wél zag.

Aanwezig blijven als kern van zorg

Voor begeleiders is het advies eenvoudig én veeleisend: aanwezig blijven. Graag zien, professioneel begrensd. Niet weglopen, ook niet wanneer jongeren afstoten of wantrouwen. Soms zit zorg in weinig woorden: samen wandelen, stil zijn, er gewoon zijn. “De essentie is: je kunt op mij rekenen.”

Zorgzaamheid als bestaansethiek

Zorg is geen techniek, maar een manier van zijn. In de woorden van Heidegger: bestaan is zorgzaam samen-zijn. “Als zorg verdwijnt, ontmenselijken we.” Gezien en gehoord worden is daarom geen therapeutisch modewoord, maar een menselijke kernnood. “We bestaan in de blik van de ander. En dat is misschien wel onze grootste verantwoordelijkheid.”